IEC 60870-5-104 nedir ve enerji otomasyonunda neden kullanılır?

IEC 60870-5-104, elektrik güç sistemlerinde uzaktan izleme ve kontrol için kullanılan bir haberleşme standardı. Telekontrol ve telemetri için tasarlandığı için, özellikle iletim ve dağıtım şirketlerinin trafo merkezlerinde çok yaygın.

Klasik IEC 60870-5-101, seri hatlar (RS-485, kiralık hat, seri modem) üzerinden çalışır. IEC 104 ise aynı haberleşme mantığını, Ethernet ve TCP/IP üzerinden taşır. Yani IP ağı kullanır. Bu da onu yeni trafo merkezi projeleri ve geniş alan ağları için çok uygun hale getirir.

Kısaca kavramları toparlayalım:

• Telekontrol: Şebekeyi uzaktan komut etme işi, örneğin uzaktan kesici açma kapama.
• Telemetri: Saha ölçümlerinin merkeze aktarılması, örneğin akım, gerilim, güç, enerji.
• SCADA entegrasyonu: Saha cihazlarının (RTU, IED, sayaç vb.) SCADA sistemi ile konuşabilmesi.
• RTU (Remote Terminal Unit): Saha sinyallerini toplayan, komutları uygulayan, protokoller üzerinden merkeze haberleşen saha kontrol cihazı.

Bir trafo merkezini düşün. RTU, sahadaki kesicilerden, ayırıcılardan ve ölçü trafolarından bilgi toplar. Sonra bu verileri IEC 104 ile SCADA merkezine yollar. Operatör, SCADA ekranından bir kesici üzerine tıkları, IEC 104 üzerinden RTU’ya komut gider, RTU bu komutu ilgili bayaya uygular.

IEC 104’ün tercih edilme nedenleri:

• Standart ve yaygın; farklı üretici cihazlar birlikte çalışabilir.
• IP tabanlı olduğu için geniş alan ağlarında, MPLS, VPN, 4G gibi altyapılarda rahat kullanılır.
• Zaman damgalı veri desteği ile olay sırasını net gösterir.
• Hem periyodik veri hem de olay bazlı (spontaneous) telemetriyi destekler.

IEC60870-5-104, IEC60870-5-101 ve MODBUS gibi protokollerden nasıl ayrılır?

Sahada en sık yan yana gelen üç protokol: IEC 101, IEC 104 ve Modbus.

Basit farklar:

• IEC 101: Seri port üzerinden çalışır, eski ama hala kullanılan bir standart.
• IEC 104: Aynı ailenin IP tabanlı versiyonu, Ethernet ve TCP/IP kullanır.
• MODBUS (RTU/TCP): Çok basit, hafif, pek çok endüstride kullanılır ama enerji otomasyonu için tam bir telekontrol standardı değildir.

Yeni bir trafo merkezi projesinde genelde IEC 104 seçilmesinin başlıca nedenleri:

• IP tabanlı olduğu için mevcut ağ altyapısına daha kolay oturur.
• Zaman damgalı olay kayıtları ile arıza analizi daha nettir.
• Standart telekontrol komut seti vardır, çift onay, seç-çalıştır gibi güvenlik mekanizmalarını destekler.
• Olay bazlı telemetri, gereksiz ağ trafiğini azaltır, önemli değişimlerde anında bildirim sağlar.

IEC 104 ile MODBUS’ı işlevsel açıdan kıyaslamak istersen, detaylı bir teknik bakış için şu yazı güzel bir kaynak: MODBUS ve IEC 60870-5-104 protokollerinin karşılaştırması.

Trafo merkezinde IEC 104 ile tipik veri akışı: RTU, IED ve SCADA ilişkisi

Basit bir senaryoyu gözünde canlandır:

1. Trafo merkezinde bir RTU ve birkaç IED (koruma rölesi, enerji analizörü, sayaç) var.
2. RTU, dijital girişlerden kesici ve ayırıcı durumlarını, analog girişlerden akım, gerilim, güç bilgilerini topluyor.
3. Gerekirse IED’lerden de Modbus, IEC 61850 ya da başka protokoller ile veri alıyor.
4. Tüm bu veriyi, IEC60870-5-104 protokolü ile kontrol merkezindeki SCADA Master sistemine gönderiyor.
5. SCADA operatörü, tek hat şeması üzerinde bir kesiciyi açma komutu veriyor.
6. Komut IEC 104 ile RTU’ ya gidiyor, RTU ilgili kesiciye komut çıkıyor, sonuç yine IEC 104 telemetri olarak dönüyor.

Burada roller net:

• SCADA: Master taraf, isteği başlatan, veri isteyen ve komut gönderen.
• RTU / IED: Slave taraf, sahayı bilen, veri üreten ve komut alan.

Gönderilen tipik sinyaller:

• Dijital durumlar, örneğin “Kesici 1 açık/kapalı”.
• Analog ölçümler, örneğin “Faz A akım”, “Hat gücü kW”.
• Alarmlar, örneğin “Koruma açtırdı”, “Gaz rölesi alarm”.
• Sayaç değerleri, örneğin “Günlük enerji MWh”.

Zaman damgası ile olay bazlı gönderim, özellikle operasyon merkezinde büyük rahatlık sağlar. Örneğin bir kesici açtığında, olayın tam saati ve milisaniyesi ile kaydedilmesi, arıza sırası ve sorumluluğu için çok önemlidir.

IEC60870-5-104 protokol yapısı: Saha mühendisleri için hızlı okuma rehberi

Standart dökümanı eline aldığında kalın ve göz korkutucu görünebilir. Ama sahada günlük iş için gereken kısım çok daha basittir.

IEC 104 iletişimini, bir posta sistemi gibi düşünebiliriz:

• TCP bağlantısı, iki şehir arasındaki otoban yolu.
• IEC 104 çerçeveleri, bu yolda giden posta araçları.
• ASDU ise, zarfların içindeki mektup.

Sen, sahada genelde mektubun içeriği ile ilgilenirsin. Yani “hangi nokta”, “hangi değer”, “hangi zaman”.

IEC60870-5-104 haberleşme katmanları: TCP bağlantısı, oturum ve ASDU kavramı

IEC 104’te haberleşmenin temeli, TCP bağlantısıdır. Yani:

• Bir IP adresi ve port numarası üzerinden bağlantı kurulur.
• Genelde port 2404 kullanılır.

Bağlantı kurulduğunda, IEC 104 tarafında üç tür çerçeve vardır:

• I-frame: Asıl veri paketleri, yani telemetri ve komutlar.
• S-frame: Akış kontrolü için geri bildirim çerçeveleri.
• U-frame: Bağlantıyı açma, kapama gibi kontrol amaçlı çerçeveler.

Bunların içeriğini ezberlemeye gerek yok. Bunu, iki taraf arasındaki sohbeti düzenleyen “iletişim kuralları” olarak görmen yeterli.

Asıl önemli kısım ASDU (Application Service Data Unit). Her ASDU, şu bilgileri taşır:

• Hangi RTU veya trafo merkezinden geldiğini gösteren bir adres.
• Hangi saha noktasına ait olduğunu belirten bilgi nesnesi adresi.
• Veri tipi, örneğin “tek bitli durum”, “analog ölçüm”, “sayac”.
• Asıl değer ve isteniyorsa zaman damgası.

Wireshark’ ta IEC 104 trafiğine baktığında en çok bu alanları göreceksin.

Adresleme mantığı: Ortak adres, bilgi nesnesi adresi ve sahadaki karşılığı

IEC 104 adresleme yapısını iki ana parça gibi düşünebilirsin:

• Ortak adres (Common Address of ASDU): Genelde RTU veya trafo merkezinin adresi.
• Bilgi nesnesi adresi (Information Object Address): O RTU içindeki her bir noktanın adresi.

Örnek:

• Ortak adres: 3 (Bu, “X Trafo Merkezi RTU” olabilir.)
• Bilgi nesnesi adresi: 101 (Bu, “Kesici 1 durum bilgisi” olabilir.)

SCADA tarafında tanımladığın her nokta, IEC 104 adres alanı ile eşleşir. Yani SCADA tag listesinde:

• “TRAFO_X_KESICI_1_DURUM” etiketi, IEC 104’te ortak adres 3, bilgi adresi 101 ile eşlenir.

Adreslemede hata yaparsan, yanlış kesiciye komut gitmesi gibi tehlikeli sonuçlar ortaya çıkabilir. Bu yüzden adres planını ilk günden düzgün yazılı hale getirmek çok önemlidir.

Veri tipleri: Dijital durumlar, analog ölçümler ve olay kayıtları

IEC 104 veri tiplerini üç dört ana grupta toplayabiliriz:

• Binary (tek bitli) durumlar: Açık/kapalı, var/yok, normal/arıza.
  • Örnek: Kesici durumu, ayırıcı pozisyonu, koruma trip bilgisi.
• Analog ölçümler: kV, kA, kW, kVar, Hz, sıcaklık vb.
  • Örnek: Hat akımı, baraya gelen gerilim, transformatör yağı sıcaklığı.
• Sayaç değerleri (counter): Enerji, enerji kalemleri, sayaç endeksleri.
  • Örnek: Günlük, aylık MWh değerleri.
• Olay ve alarm kayıtları: Genelde zaman damgalı dijital değişimler.
  • Örnek: “Kesici açtı 12:03:25.123”, “Toprak arızası tespit 16:40:02.540”.

Zaman damgalı tipler, arıza analizinde hayat kurtarır. Özellikle birkaç istasyonda peş peşe açmalar olduğunda, kimin önce açtığını saniye ve milisaniye düzeyinde görebilmek, kök sebebi anlamayı çok kolaylaştırır. 

Sahada IEC60870-5-104 protokol yapılandırma adımları: RTU ve SCADA ayarları

Artık işin saha tarafına geçelim. Gerçek bir trafo merkezi projesi yaptığını varsayalım. Temel adımlar şunlar:

1. Ağ ve IP planlama.
2. RTU tarafında IEC 104 yapılandırması.
3. SCADA tarafında Master ayarları.
4. Performans ve test ayarları, devreye alma.

Her adımın sonunda kendine küçük bir kontrol listesi hazırlarsan, sahada sürprizler azalır. Mikrodev tabanlı bir projede çalışıyorsan, IEC 104 konfigürasyon örnekleri için IEC 60870-5-104 uygulama notları da işini hızlandırır.

Ağ ve IP planlama: Trafo merkezinden kontrol merkezine yol haritası

Önce haberleşme yolunu kafanda netleştir:

• Trafo merkezi iç ağı (RTU, switch, IED’ler).
• Router veya modem üzerinden bölgesel merkeze çıkan hat.
• Oradan da kontrol merkezindeki SCADA ağına giden zincir.

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Her RTU için sabit bir IP adresi planla.
• IEC 104 için genelde port 2404 kullan, bu portu ağ cihazlarında not et.
• Gerekirse farklı trafo merkezlerini VLAN veya ayrı IP blokları ile ayır.

Siber güvenlik açısından iyi bir pratik, enerji otomasyon ağı ile genel ofis ağını ayırmak. İki ağı, firewall üzerinden sadece gerekli port ve IP’lere izin verecek şekilde bağlamak, hatalı ya da kötü niyetli erişimleri önemli ölçüde sınırlar. Türkiye’de pek çok dağıtım şirketinin benzer prensiplerle yapılandırdığı veri iletişim şartnameleri var.

Mini kontrol listesi:

• RTU IP, subnet, gateway planı hazır mı?
• IEC 104 için kullanılacak port ve yönlendirmeler yazılı mı?
• Hangi ağlar birbirinden ayrılacak, net mi?

RTU tarafında IEC 104 konfigürasyonu: Temel parametreler ve dikkat noktaları

RTU üzerinde genelde şu parametreleri ayarlarsın:

• IP adresi, subnet mask, gateway.
• IEC 104 port numarası (çoğunlukla 2404).
• Ortak adres aralığı (RTU birden çok sanal adres kullanıyorsa).
• ASDU adresleri ve nokta haritaları.
• Zaman senkronizasyonu (NTP, GPS, SCADA’dan zaman alma).

Burada nokta listesi (tag list) hayati önem taşır. Sahadaki her sinyalin:

• RTU üzerindeki fiziksel girişi/çıkışı,
• IEC 104 bilgi adresi,
• SCADA tag adı

tek bir excel veya dokümanda net şekilde yazılı olmalı.

Zaman ayarlarını hafife alma. RTU saati yanlış giderse, tüm olay kayıtlarının zamanı kayar. Bu da arıza analizini neredeyse işe yaramaz hale getirir. Mümkünse:

• RTU’ yu güvenilir bir NTP sunucuya bağla.
• Ya da SCADA Master’dan periyodik zaman senkronu al.

Mini kontrol listesi:

• RTU IP ve saat ayarları doğru mu?
• Ortak adres ve bilgi adresleri, tag liste ile birebir uyuşuyor mu?
• Zaman senkron kaynağı net mi?

SCADA tarafında Master konfigürasyonu: Nokta eşleştirme ve test senaryoları

SCADA Master tarafında yapacağın başlıca işler:

• Hat tanımı, yani “Bu RTU şu IP/port ve şu ortak adresle konuşacak” bilgisi.
• Polling ayarları, hangi sıklıkla veri isteyeceğin.
• Zaman senkron ayarları.
• Komut yetkileri, kim, hangi istasyona komut gönderebilir.

Devreye alma sırasında şu sırayla test yapmak işleri kolaylaştırır:

1. Haberleşme testi: Ping, bağlantı kuruldu mu, IEC 104 linki UP mı?
2. Dijital durumlar: Sahada bir kesiciyi elle aç kapa, SCADA’da doğru noktalar değişiyor mu?
3. Analog ölçümler: Ölçü cihazı ekranındaki değerle SCADA ekranındaki değeri kıyasla.
4. Sayaç değerleri: Endeksler mantıklı artıyor mu, birim ve skala doğru mu?
5. Komut testleri: Önce izinsiz komut dene, engellendiğini gör. Sonra yetkili kullanıcı ile kapatma/açma testi yap. Röle kilitlemeleri ve izin mekanizmalarını mutlaka dene.

Mini kontrol listesi:

• RTU bağlantısı stabil mi, sık kopma var mı?
• Tüm kritik noktalar tek tek test edildi mi?
• Komut yetki matrisi ve kayıt mekanizması çalışıyor mu?

Performans ayarları: Bildirim, periyodik tarama ve bant genişliği yönetimi

IEC 104’te en sık yapılan hatalardan bazıları:

• Tüm noktalar için çok kısa tarama periyodu seçmek, hattı gereksiz doldurmak.
• Aslında kritik olmayan her değişim için telemetri açmak.
• Olay bazlı gönderimi (spontaneous) kapatıp her şeyi sürekli sorgulamak.

Basit bir denge kurulabilir:

• Önemli alarmlar ve durum değişiklikleri için olay bazlı gönderim kullan.
• Analoglar için makul bir periyot belirle, örneğin 2 ya da 5 saniye.
• Sayaç değerlerini dakikalık ya da 15 dakikalık periyotlarla okuyabilirsin.
• Düşük bant genişlikli hatlarda, sadece gerçekten ihtiyaç duyduğun noktaları aç.

Telekontrol trafiği (komutlar) her zaman öncelikli olmalı. Ağ tıkanıksa ve komutlar gecikiyorsa, tarama periyotlarını gözden geçirmek gerekir.

Mini kontrol listesi:

• Kritik alarm ve olay noktaları spontaneous mi?
• Periyodik tarama periyotları makul mü?
• Hattın kapasitesi ile nokta sayısı uyumlu mu?

IEC 104 ile güvenli telemetri: Siber güvenlik, bütünlük ve süreklilik

IEC 104’ün önemli bir özelliği, kendi başına şifreli bir protokol olmaması. Yani veriler, IP ağı üzerinde düz metin taşınır. Bu yüzden güvenliği protokolün üzerine değil, ağ tasarımına ve ek güvenlik katmanlarına kurmak gerekir.

Burada amaç, korku yaratmak değil. Aksine, uygulanabilir birkaç adımla güvenli telemetri sağlanabileceğini göstermek.

Üç temel kavram:

• Gizlilik: Veriye sadece yetkili kişilerin erişmesi.
• Bütünlük: Veri yolda bozulmaması veya oynanmaması.
• Erişilebilirlik: Sistemlerin gerektiğinde çalışır ve ulaşılabilir olması.

Temel siber güvenlik önlemleri: Ağ ayrımı, firewall ve VPN kullanımı

IEC 104 trafiği genelde TCP port 2404 üzerinden gider. Bu portu “herkese açık” bırakmak yerine, sadece gerçekten gereken noktalarda kullanmak şart.

Pratik önlemler:

• Enerji otomasyon ağı ile ofis ağını ayır. Araya firewall koy.
• Firewall üzerinde sadece belirli IP adresleri ve port 2404 için izin ver.
• Uzak bağlantılar için mutlaka VPN kullan. Açık internet üzerinden doğrudan IEC 104 portu açma.
• RTU, router, firewall gibi cihazlarda güçlü parola kullan. Varsayılan şifreleri ilk günden değiştir.
• Uzak erişim yetkilerini minimumda tut, gerekmiyorsa kapalı bırak.

Bu adımlar, sahada ek bir cihaz gerektirmeden bile çoğu zaman mevcut altyapı ile yapılabilir.

Veri bütünlüğü ve zaman damgası: Arıza analizinde IEC 104’ün rolü

Kısa bir arıza senaryosu düşün:

• Hatta kaçak oluyor, koruma rölesi açtırıyor.
• Aynı anda başka bir bölgede gerilim dalgalanması oluşuyor.
• Birkaç saniye içinde birkaç kesici peş peşe açıyor.

Bu karmaşayı çözmenin tek yolu, olay sırasını doğru görmek. Yani hangi olay önce, hangisi sonra oldu. Burada da IEC 104’ün zaman damgalı olayları öne çıkıyor.

RTU bağlantı kaybettiğinde iyi tasarlanmış sistemler:

• Olayları kendi hafızasında tutar.
• Bağlantı geri gelince, eksik kalan kayıtları “geriye dönük gönderim” (backfill) mantığı ile SCADA’ya yollar.

Bu yapının sağlıklı çalışması için:

• RTU, SCADA ve varsa GPS/NTP kaynaklarının saatleri uyumlu olmalı.
• Zaman senkronizasyonu düzenli çalışmalı.

Zamanı doğru yönetmek, kalite raporları ve arıza analizleri için en az telemetri kadar önem taşır. IEC 60870-5 standardının genel yapısı için temel açıklamalara göz atmak da faydalı olabilir.

Saha hatalarına karşı dayanıklılık: Timeout, yeniden bağlantı ve alarm stratejileri

Gerçek şebekede hatlar her zaman pırıl pırıl çalışmaz. Özellikle kırsal bölgelerde:

• Gecikmeler artar.
• Zaman zaman bağlantı kesilir.
• Paket kayıpları olur.

Bu yüzden TCP timeout ve yeniden bağlantı ayarları önem kazanır:

• Çok kısa timeout, küçük gecikmelerde bile hata alarmı üretir.
• Çok uzun timeout, gerçek bir kopmayı geç fark etmene yol açar.
• Yeniden bağlanma süreleri, hem RTU hem SCADA tarafında uyumlu olmalı.

SCADA alarm stratejisi de dengeli olmalı:

• “RTU offline” gibi alarmları ayrı ve öncelikli bir kategoriye koy.
• Geçici, birkaç saniyelik kopmalar için histerezis veya gecikme kullan.
• Her küçük gecikmeye ayrı alarm üretmek, operatörü alarm körlüğüne sürükler.

IEC 104, RTU ve SCADA entegrasyonu: Proje ve bakım için pratik ipuçları

Buraya kadar anlattıklarımızı bir proje süreci içine yerleştirelim. Yeni kurulum, rehabilitasyon veya bakım projelerinde işini kolaylaştıracak bir bakış açısı geliştirmek mümkün.

Genel hedefin:

• Doğru RTU ve IED seçimi.
• Sağlam bir IEC 104, RTU ve SCADA entegrasyonu.
• İyi planlanmış test ve devreye alma.
• Uzun vadeli bakım ve dokümantasyon.

Bu yaklaşım, enerji otomasyonu ve telekontrol projelerinde tekrar tekrar işine yarar.

RTU ve IED seçerken IEC 104 açısından dikkat edilecek özellikler

RTU veya IED seçimi yaparken sadece giriş/çıkış sayısına bakmak yeterli değil. IEC 104 açısından şu noktalara bak:

• IEC 60870-5-104 uyumluluğu için sertifika veya test raporu var mı?
• Aynı hat üzerinden birden fazla kontrol merkezine bağlanma desteği var mı?
• Nokta kapasitesi, ileride gelecek ilaveleri karşılar mı?
• Zaman damgalı olay kaydı nasıl, kaç kayıt tutabiliyor?
• Konfigürasyon yazılımı anlaşılır mı, sahada hızlı müdahaleye izin veriyor mu?
• Yerli üretici desteği, Türkçe doküman, hızlı teknik destek var mı?

Bu özellikler, uzun vadede ciddi zaman ve maliyet tasarrufu sağlar.

Proje devreye alma süreci: Adım adım test planı ve kabul kriterleri

Basit ama etkili bir devreye alma akışı şu şekilde olabilir:

1. Proje öncesi hazırlık
   Tüm noktaların listesi, adres planı, IP planı, güvenlik kuralları yazılı halde hazır olsun.
2. Laboratuvar testi (FAT)
   RTU ve SCADA’yı ofis ortamında birbirine bağla. IEC 104 iletişimini, komutları, zaman senkronunu burada test et.
3. Saha kablo ve sinyal testi
   Dijital ve analog girişlerin gerçekten doğru saha ekipmanına bağlı olduğunu kontrol et.
4. IEC 104 iletişim testi
   Trafo merkezinden kontrol merkezine kadar olan gerçek hat üzerinden bağlantıyı dene, hata ve gecikmeleri gözlemle.
5. Canlı senaryo denemeleri
   Operasyon merkezi ile birlikte, gerçek işletme senaryolarına benzer açma kapama, arıza ve kesinti testleri yap.
6. Kabul ve dokümantasyon
   Tüm test sonuçlarını topla, varsa kalan eksiklikleri yaz, sonunda resmi kabul formu ile işi kapat.

Sık çıkan hatalar:

• Tag listede yanlış adres veya isimlendirme.
• Zaman senkron ayarlarının unutulması.
• Firewall kuralı yüzünden bağlantının zaman zaman kopması.
• Komut yetki matrisinin gerçek operasyon ihtiyaçları ile uyuşmaması.

Her projede, bu başlıklar için küçük bir kontrol listesi kullanmak, tekrar eden hataları ciddi şekilde azaltır.

İzleme, bakım ve geleceğe hazırlık: IEC 104 altyapısını uzun ömürlü kılmak

İyi bir IEC 104 altyapısı kurduktan sonra iş bitmiyor. Uzun ömürlü ve güvenilir kalması için:

• RTU, SCADA ve ağ cihazlarının konfigürasyon yedeklerini düzenli al.
• Her değişikliği kayıt altına al, “kim, ne zaman, neyi değiştirdi” görünür olsun.
• Protokol ve firmware güncellemelerini bir plan çerçevesinde yap, önce test ortamında dene.
• Yılda en az bir kez, güvenlik kurallarını ve kullanıcı yetkilerini gözden geçir.
• Yeni SCADA fonksiyonları, siber güvenlik standartları veya ek izleme sistemleri için ağ yapısını esnek bırak.

Uzun vadede, iyi planlanmış bir IEC 104 altyapısı, şebeke güvenliği ve işletme sürekliliği için yatırım niteliği taşır. Bugün doğru kurup belgelendirirsen, yarın yapılacak rehabilitasyon işlerinde kendine teşekkür edersin.

IEC 104 ile sahada güçlü ve güvenli bir altyapı kurmak

IEC 104, enerji otomasyonu projelerinde telekontrol, telemetri ve SCADA entegrasyonu için güçlü bir temel sunuyor. Doğru yapılandırılmış bir RTU ve iyi tasarlanmış bir ağ ile, trafo merkezlerinden güvenli telemetri almak çok daha öngörülebilir hale geliyor.

Kısaca hatırlayalım, IEC 104 sana:

• IP tabanlı, esnek bir haberleşme altyapısı,
• Zaman damgalı olay kayıtları ile net arıza analizi,
• Standart komut yapısı ile güvenli telekontrol,
• Farklı üreticilerin birlikte çalışabildiği bir protokol ortamı

sağlıyor.

Sahada uygulanabilir ilk 3 adım:

1. Doğru IP ve adres planı hazırla, RTU ve SCADA tag listesini baştan sağlam kur.
2. Temel güvenlik önlemlerini hayata geçir, ağ ayrımı, firewall, VPN ve zaman senkronunu ihmal etme.
3. Adım adım bir test planı oluştur, laboratuvar testinden saha kabulüne kadar her aşamayı yazılı hale getir.

Bu rehberi, yeni bir proje ya da rehabilitasyon işine başlarken bir kontrol listesi gibi kullanabilirsin. Her trafo merkezi için aynı mantığı tekrarladığında, IEC 104, RTU ve SCADA projelerinin hem daha hızlı hem de daha güvenli ilerlediğini göreceksin. Enerji otomasyonu tarafında IEC 104, enerji otomasyonu, telekontrol, protokol yapılandırma, güvenlik, SCADA entegrasyonu, RTU dengesini kurduğun anda, şebekenin nabzını uzaktan ama güvenle tutmak çok daha kolay olur.